.
                        
موضوعات سايت
جستجو


تبادل لينك

http://backlinks.ir

http://tarikhema.ir/link

http://tarikhema.ir/directory

http://mamlekate.ir

http://link.hamfaz.com/

http://iranarena.net

در محضر قرآن (نگرشی به آداب باطنی قرآن کریم قسمت دوم( معصومه نور الهدی قمری)
پنجشنبه، 11 دي ماه، 1348

طهارت

در سخنان پیشین گفتیم که انسان برای درك معارف و حقايق الهي لازم است كه نيت دوري از افكار شيطاني و رذايل پليد نفساني را در قلب خود جاي دهد و آنگاه خود را به دومین ادب باطني يعني «طهارت» آراسته سازد.

چگونه مسح كنى اسرار هستی

كه از پا تا سرت آلوده هستى

طهارت بايدت در مس فرقان

چه پندارى تو اندر مس قرآن

در این مبحث، به بیان چهار موضوع اساسی خواهیم پرداخت: نخست تعریف طهارت به عنوان یک ادب باطنی، و دوم انواع طهارت، و لزوم مس در قرآن، سوم تفاوت بین طهارت ظاهری و طهارت باطنی و اهمیت آنها در مسیر کمالی انسان، و چهارم یکسانی در امر طهارت.

تعریف طهارت

طهارت به معنی پاک شدن، پاکی و پاکیزگی است و کسانی که خود را از هر گونه نجاسات و آلودگی بزدایند طهور نامیده شده و به فرد پاکیزه طهیر میگویند. طهور در لغت عرب صيغه مبالغه طاهر است؛ طاهر، پاك است و طهور، پاك پاك‏كننده. با این مثال فرق بین طاهر و طهور را بهتر متوجه خواهیم شد. آب مضاف در اصل نجس نبوده و پاک است که طاهر میباشد امّا مسلماً طهور نيست میتوان آن را استفاده کرد ولی پاک کننده نخواهد بود. در مقابل آب مطلق، علاوه بر آنکه طاهر است طهور هم میباشد. هم پاک است و هم پاک کننده. با بیان این مثال باید دانست که طهارت باید هم طاهر باشد و هم طهور تا مورد قبول حضرت رحمان قرار گیرد و انسان را پرورش دهد. و این چنین است که انسان نور شهود پیدا میکند.

انواع طهارت

همانطور که قرآن را مراتب است. طهارت نیز خود شامل مراتبي میباشد طهارت بر دو گونه است: طهارت ظاهری و طهارت باطنی. بايد دانست كه براي رسيدن به حقايق راهگشا و اسرار و معارف قرآني هم طهارت ظاهری لازم است و هم طهارت باطنی. اگر میگوییم که طهارت ظاهری و باطنی هر دو برای رسیدن به حقایق قرآن لازم است به خاطر آن است که هر انسانی آنگاه که خود را به طهارت ظاهری آراسته گرداند رفته رفته خوی پاکی و صداقت و تسلیم اوامر خداوند رحمان در ظاهر او نمایان شده و وجودش به اعمال باطنی و اسرار سر به مهر هستی میل و رغبت پیدا میکند.

گذری بر طهارت ظاهری

طهارت ظاهری شامل پاک بودن بدن، لباس و مکان ميباشد. این نوع از طهارت ظاهری همان مس میباشد که به وسیله اعمالی چون وضو، غسل و تیمم انجام میگیرد.

در همین طهارت ظاهری است که خداوند میفرماید: «لا یمسه الا المطهرون» مراد طهارت دست است چرا که انسان بر روی کلمات و حروف قرآن دست کشیده و نیاز به پاکی آن عضو دارد و اگر قرار باشد که قرآن با بدن او تماس پيدا كند احتیاج به طهارت دیگر اعضا نیز دارد علاوه بر آنکه بدن باید از نجاسات پاک باشد باید برای تماس با آن اعمال و احکام مربوط به آن را (وضو، غسل، تیمم) انجام دهد. و اما مس چیست؟

مس را همانند طهارت داراى مراتب است كه در مرتبه ظاهرى قرآن به صورت مس كردن ظاهرى و بسودن و لمس كردن و كشيدن اعضاى بدن به خطوط قرآن است، منتهى چون نوعاً مس نمودن با دست انجام مىگردد، مس به كشيدن دست منصرف مىگردد و گرنه در مس كلمات قرآن طهارت همه اعضاى بدن نياز است.

در مس ظاهرى چيزى بر دست افزوده نمىشود جز تأثير تكوينى كه احياناً بر آن مترتب است. ولى در مس عقلانى گوهر ذاتى شخص قرآن مىگردد كه درجات قرآنى معارج انسانى مىشود.

بنابراين بايد در مس ظاهرى قرآن، عضو بدن شما مثل دست، هم نجس نباشد و هم طاهر باشد كه معنى كلمه اوّل طهارت است، و هم بايد وضو يا غسل يا تيمم على فرض جواز از اين دو داشته باشى كه معنى طهارت دوم است يا بالعكس. و بر فرض اينكه وضو گرفته باشى و دست ملوث به لوث خون شود، اگر چه وضو باطل نشده است و طهارت دارد ولى چون به خون آلوده است باز نمىتواند قرآن را مس نمايد و عكس آن هم چنين است.

رسول گرامي اسلام(ص) يكي از پاكان است كه در مرحلة تنزل، ظرف وجود قرآن است، و در مقام مكنون نيز او را ملاقات كرده است و به باطن آن راه يافته است،(1) پس ظاهر متكي به باطن ميباشد،(2) و ظاهر راهي است براي رسيدن به باطن، لذا ظاهر در طول باطن است نه در عرض آن، براي وصال به هر دو، طهارت لازم است منتهي براي ظاهر، طهارت ظاهري، براي رسيدن به باطن، طهارت قلبي و باطني.

ببايد جملگى از مغز تا پوست

طهارت يابى از هر چه جز از دوست

قلب انسان مخزن اسرار و خانه‏اى است كه سزاوار است پر از مهر و محبت و اخلاص و معرفت و نور و روحانيت و جذبه و حقيقت باشد، يعنى اگر آلوده به كدورت و ظلمت خويهاى زشت نبوده و غرق توجه به زندگى دنيوى و شهوات نفسانى نباشد، نورانيت و لطافت و طهارت و روحانيت ذاتى او جلوه كرده، و از دريچه‏هاى قواى ظاهرى و از اعضاء و جوارح، صفاء و نور و پاكى و حقيقت تراوش و ظهور پيدا مى‏كند.

پس لازم است كه نهايت مراقبت و مواظبت را درباره حواس و دريچه‏هاى ظاهرى قلب رعايت كرده، و نگذاريم از راه چشم و يا گوش و يا زبان و يا دست و يا پاى و يا خيال، صفا و طهارت و نورانيت دل مبدل به ظلمت و محجوبيت و كدورت گردد.(3)

لذا طهارت در همه امور لازم و ضروری است و بايد كه ظاهر و باطن خويش را به اين عمل ترغيب نماييم.

طهارت باطنی

در وقت تطهير اعضا، از كثافات ظاهرى، نبايد غافل از كثافتهاى باطنى بود چنان كه كثافات ظاهرى را از براى نظر خلايق پاكيزه مى‏كنى، باطنى را نيز از براى نظر الهى پاكيزه‏دار كه او اهمّ است.(4)

البته باید گفت در شرط طهارت برای حضور در بحر بیکران قرآن، لزوم طهارت باطنی واجبتر است زيرا پاك بودن قلب و طهارت نفس منشأ طهارت افكار و اعمال است، و به طورى كه گفته شد تطهير و اصلاح نيت و عمل بدون پاكى و سالم بودن قلب امكان پذير نيست. و اشخاصى كه هنگام عبادت قصد تطهير ظاهر را كرده، و از تطهير باطن غفلت و مسامحه مى‏كنند، سخت در اشتباه و گمراهى هستند.

قدم نخست در طهارت باطنی

اگر براى شخص، طهارت با مراتب آن حاصل نشود و تمثل و شهودى براى او رخ دهد چه بسا به تكبر و خودبينى كشيده شود. این گونه افراد هم سبب گمراهی و شقاوت خود را مهیا ساختهاند و هم دیگران را، و با اندکي تحصیل، شايد كمالاتي هم به دست آورده و قدرت زبانشان افزایش یافته ولی حقيقت اين علم و آگاهي در قلب آنها جاى واقعى خويش را نيافته است و لذا به تكبر و نخوت دچار ميگردند.

طهارت، بيحضور قلب و نيتي صادقانه، به تكبر و نخوت سقوط مينمايد و از عرش كبريايي حضرت رحمان ما را نصيب و بهرهاي نخواهد بود.

فرق لمّه رحمان و شيطان

نباشد بى طهارت كار آسان

و اگر طهارت حاصل نشود فرق بين واردات شيطانى و واردات رحمانى بسيار مشكل است. پس قدم اوّل آن است که به خود متوجه شده و خود را ديده و به نواقص و عيوب و صفات نفسانى خود علم پيدا كرده، و خود را به اندازه نورانيت قلب بشناسیم.

سالها دل طلب جام جم از ما مى‏كرد

آنچه خود داشت ز بيگانه تمنا مى‏كرد

گوهرى كز صدف كون و مكان بيرون است

طلب از گمشدگان لب دريا مى‏كرد

و تنها راه، برای روشنایی قلب و باز شدن چشم باطنی، غبارروبي خانه دل از رذايل پليد نفساني و متصل گشتن به خصايص روحاني است.

مساوی نبودن در امر طهارت

هیچ یک از انسانها در امر طهارت مانند هم نیستند و هر كسى به قدر طهارت و نزاهت نفس و به قدر رياضات و مجاهدات با نفس، به مرتبه‏اى از مرتبه‏هاى تقوى مى‏رسد.

خداوند در قرآن فرموده كه: «صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى‏ بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى‏ بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ.»(5) مانند آبى است كه در نهرى روان باشد و اين سه مرتبه از تقوى، مانند درختانى است كه بر لب آن جدول، مغروس باشند، چنان كه هر كدام از اين درختان به قدر كثافت و لطافت و موافقت جوهر ذاتى و طعم جبلّى، آب از آن جدول مى‏كشند و مى‏مكند و خلايق از هر كدام از اين درختان به اختلاف، منتفع مى‏شوند.»(6)

نتیجه

در نظر امام خمينى(س) در سير معنوى طهارت سرّ آن «تخليه» و سرّ سرّ آن «تجريد» و... است، كه ركن اعظم است و در باب نماز حاصل مى‏شود، كه سرّ آن «تجليه» و سرّ سرّ آن «تفريد» و... مى‏باشد.(7) لذا رازیابی قرآن بدون طهارت میسور نخواهد بود. و چون طهارت به مانند نیت، امری الزامی برای حضور روحانی و باطنی در قرآن است اسرار بسيارى از عبادتها بهواسطه آن روشن خواهد شد.

پينوشتها:

1. نمل/ 6.

2. تفسير موضوعي قرآن، پيشين، ج1، ص14.

3. مصباح الشريعة، ترجمه مصطفوى، ص142.

4. مصباح الشريعة، ترجمه عبد الرزاق گيلانى، ص92؛  شرح: ص88.

5. رعد/4.

 

 

مرتبط باموضوع :

 گذري بر سوره نوح (زهرا قمري)  [ پنجشنبه، 11 دي ماه، 1348 ] 1855 مشاهده
 آداب ظاهري قرآن (معصومه نورالهدي قمري)  [ پنجشنبه، 11 دي ماه، 1348 ] 1736 مشاهده
 گذري بر سوره‌هاي قرآن(زهرا قمری)  [ پنجشنبه، 11 دي ماه، 1348 ] 2117 مشاهده
 سروش الهي (سميه شاه‌حسيني)  [ پنجشنبه، 11 دي ماه، 1348 ] 1948 مشاهده
 
 
 
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب